Bir işsizlik hikayesi: 10 yıl gemide çalıştı, yerine yabancı personel alınınca işten çıkarıldı; pandemide ise internetten biblo satmaya başladı

by Haber Fora

Türkiye, ilk kur şokunu yaşadığı 2018’den bu yana her yılı, 4 milyon civarında işsizle kapatıyor. 

Ancak bu sayı, farklı nedenlerle iş aramayı bırakmış, iş bulma ümidini kaybetmiş, ancak fırsat verilse çalışmaya hazır kişileri de ekleyince neredeyse iki katına çıkıyor. 

Örneğin, 2018 sonu itibarıyla 6 milyon 323 bin olan geniş tanımlı işsizlik sayısı, 2019 sonunda 6 milyon 538 bindi. 

İnsanların eve kapandığı, işten çıkarmaların yasaklandığı, çalışanların resmen çalışıyor gözükse de ücretsiz izinde olmak zorunda kaldığı 2020’de ise bu sayı, son açıklanan ekim ayı verisine göre 8 milyon 631. 

36 yaşındaki Umut Çınar, bu 8,6 milyon kişiden yalnızca biri ve yaklaşık üç yıldır işsiz. (Umut Bey’in isteği doğrultusunda haberde, kendisinin gerçek ismi değil, “Umut” mahlası kullanılmıştır) 

İki çocuk babası Çınar’ın pandemide işsizliğe çözüm arayışı ise evde ürettiği biblolar ve kapı süslerinden geçiyor. Ev kirası, mutfak masrafı, çocukların ihtiyaçları derken hâliyle bu üretim yeterli olmuyor. 

Mersin’de yaşayan Çınar’ın işsizlik hikâyesi ise pandemiyle başlamadı. 

Bundan 3-4 sene öncesine kadar dünyanın hemen hemen her yerini gezmiş bir gemi teknisyeniydi. Ya da denizcilerin sözlüğündeki ismiyle bir “gemi adamıydı”. 
 

2009’dan 2017’ye kadar neredeyse 10 yıl boyunca gemilerde çalışan Umut Çınar, gemilerde yabancı eleman çalıştırmanın önünün açılmasıyla işsiz kaldı. 

Söz konusu uygulama 10 yıl önce yasalaşmıştı. 

31 Temmuz 2002’de yayımlanan Gemi Adamları Yönetmeliği’nin bir maddesi, 28 Mayıs 2010’da değiştirilmiş ve yabancılara Türk gemilerinde çalışma imkânı sağlanmıştı. 

Yeterlik alan yabancı çalışanın, vatandaşı olduğu ülkenin Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün “Beyaz Listesi”nde olmasının yanı sıra bazı kalite standartları, bu imkânın verilmesi için şart koşulmuştu.

Uygulamanın detaylarını sorduğumuz Türkiye Denizciler Sendikası Genel Başkanı İrfan Mete, Türkiye’deki gemilerin yüzde 80’inin yabancı bayrakla çalıştığını, yabancı bayrak çekenlerin de hemen hemen yüzde 27’sinin yabancı personel çalıştırdığını söyledi. Mete’nin açıklamasına göre bu personellerin geldiği ülkeler genellikle Filipinler, Hindistan, Gürcistan ve Ukrayna. 

Kanunların ve vergi yükünün ağır gelmesi nedeniyle armatörlerin bu yola başvurduğunu anlatan İrfan Mete, gemilerin neden yabancı bayrak çektiğini şöyle anlatıyor: 
 

6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 824’üncü maddesine göre Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı Denizcilik Genel Müdürlüğü, bazı Türk gemilerine iki yıla kadar yabancı bayrak çekme hakkı tanıyor. 

Yabancı bayrak çeken geminin yabancı personele yöneldiğini söyleyen İrfan Mete, Haber Fora’ye yaptığı açıklamada yurt dışı bağlantıları olan, personel sağlayan firmaların armatörlerle anlaşarak yabancı denizcileri sağladıklarını söylüyor. 

Mete’nin açıklamasına göre Türk gemilerinin yabancı personele geçmelerindeki en önemli neden kıdem tazminatı davaları. 
 

Zira, yabancı bayraklı gemilerde sigorta yapma zorunluluğu yok. Sözleşmeler ise altı aylık ya da sekiz aylık oluyor. İki kez üst üste altı aylık sözleşme yapan gemi adamı, bir seneyi tamamlamış ve kıdem tazminatı hakkını elde etmiş oluyor. 

Kıdem tazminatını bir sebeple alamayan Türk personel, yargı yoluna gidebiliyor ancak sigortası yapılmamış bir yabancı personel bu yolu tercih etmiyor. 

İrfan Mete’nin açıklamasına göre 80-90 bin kişiyi aktif olarak istihdam eden gemicilik sektöründe, 2 binden fazla yabancı bayraklı geminin 3-4 bin yabancı personeli bulunuyor. 

Mete’ye göre Türkiye’de iyi bir gemi adamı yetişememesi de personel alımıyla ilgili sıkıntıları tetikliyor. 
 

Mete, Türkiye Denizciler Sendikası’nın Denizciler Odası, Ulaştırma Bakanlığı ve Çalışma Bakanlığı ile sektörün sorunlarıyla ilgili 2019 sonunda bir çalışma başlattığını ancak pandemi nedeniyle bu çalışmaların sekteye uğradığını söyledi. 

Esasında tecrübeli bir gemi teknisyeni olan ancak şimdilerde evde yaptığı üretimle geçinmeye çalışan Umut Çınar da İrfan Mete’nin vurgu yaptığı yanlış eğitim sistemine dikkat çekiyor: 
 

Hint personelin ayda 200-300 dolara Türk gemilerinde çalışmaya razı olduğunu söyleyen Çınar, “En düşük ücretten çalışan bir Türk personelinin isteyeceği ortalama ücret 700 ila 1000 dolar. Yasa gereği aldığı maaş kadar da sigorta yapmak zorunda. Yabancı personel olunca hem sigorta olmuyor hem de maaşını düşük veriyor” açıklamasını yapıyor. 

Belli sayıda yabancı personel çalıştırılabileceğini hatırlatan Umut Bey, Türkiye’ye ait olan ama bayrağı farklı olan bir gemi için “Türkiye’ye vergi ödemeyecek demek oluyor bu. Böyle bir yasa çıkınca köklü Türkiye firmaları, 15-20 gemisi olan firmalar, bütün gemilerini Panama, Cook Island bayraklarına çevirdiler. Tüm personelini yabancı yaptılar” diye konuştu. 
 

Gemiden indikten sonra bir üniversitede öğrenci işlerinde bir süre sözleşmeli personel olarak çalışan Umut Çınar’ın burada da işine son verildi. 

Üniversitede çalışırken ilk çocuğu da dünyaya gelen Çınar için bundan sonrası daha zordu. Zira, sorumluluklarının artmasının yanı sıra Hepatit B taşıyıcısı olması iş bulmasını daha da zorlaştırdı. Aynı zaman talasemi hastası da (Akdeniz anemisi) olan Umut Bey, işe girerken zorunlu tutulan hijyen belgesini alamadı. 

2013’te yürürlüğe giren hijyen eğitimi yönetmeliği kapsamında gıda ve su üretiminden, perakende gıdaya, konaklamadan restoranlara kadar pek çok alanda hijyen belgesi şart. 

“Önceden sağlık raporu alınırken, bulaşıcı hastalıklarla ilgili de bir rapor alınabiliyordu. Hijyen sertifikasını beş günlük bir eğitim sonrasında alabiliyorsun” diyen Çınar’a göre bu belgeyi alabilmek için hiçbir rahatsızlığın olmaması gerek. 

Gemiye İŞKUR vasıtasıyla girdiğini, girdikten sonra gözündeki bozukluğun arttığını, kazanılmış bir hakkı olduğu için sözleşmesini yenileyebildiğini belirten Çınar, Hepatit B taşıyıcılarının iş bulmakta çok önemli zorluklarla karşılaştığını anlatıyor: 
 

Umut Çınar’ın bazı eşyaları üretip satması öncelikle Mersin’in sosyete pazarlarıyla başladı. 

Biblolar, kapı süsleri, cam teraryumları yaparak sosyete pazarlarında sattığını söyleyen Çınar, bu pazarlarda en az üç metrekare yer kiralamak zorunluluğu olduğunu ve bir gün için 160 lira kira alındığını anlattı. 

Pandemiyle birlikte pazarların da kapanmasıyla Umut Çınar, herkes gibi eve kapandı. Biraz gelir getirsin diye elindeki kalıpların bir kısmını sattı. “Sıfır tüketmiştim” dediği dönemde televizyonunu ve koltuklarını da sattı. 
 

“İşsiz kaldık, hiçbir şey yok. Devletten destek yok. Sosyal yardım yok. Ne yapacağımızı bilemedik” diyen Çınar’ın elinde kalan 3-5 kalıpla yeniden üretime geçmesi ise sosyal medyada gördüğü yardım mesajları sonrasına denk geliyor: 
 

“Bu işin büyük de bir sorumluluğu var” diyen Çınar, şöyle devam etti: 
 

Yaptığı işin çok bir kazancı olmadığını söyleyen iki çocuk babası Umut Bey, sattıklarının masraflarını karşılamadığını söylüyor. 

Müşterinin beklentisini karşılamak ve güvenini kazanmak için özel ambalajlar hazırlayan, kargolarını “Bu ürünü alarak el emeği ile geçinen insanlara umut oldunuz” etiketiyle gönderen Çınar’a 100 liralık siparişten kalan 15 ya da 20 lira. 
 

Annesinin engelli maaşıyla bir şekilde geçinmeye çalıştıklarını söyleyen Çınar, “Biri 100 liralık sipariş veriyor, sonra ‘Senin hesabına 200 lira attım’ diyor. Belki bu iyiliği yapan 10 kişiden biri. Ya da beni denemek için sipariş veriyor, ürünleri görüp güvendikten sonra ’50 lira daha gönderiyorum’ diyor” ifadeleriyle bazen ilave yardımların da geldiğini anlatıyor. 

Çınar, en sık yaşadığı sıkıntılardan birini de şöyle açıklıyor: 
 

Çınar ailesi için süreç, bu zamana kadar hayli zor işlese de bundan sonrası için hayaller ve projeler baki.. 

Eşinin ve annesinin Mersin’deki “Girişimci Kadınlar Projesi” (GİKA) aracılığıyla online eğitim aldığını söyleyen Umut Çınar’ın aktardığına göre öncelikle ailesi bir e-ticaret sertifikası alacak, daha sonra bir atölye kurmak için kollar sıvanacak:
 

Emek vermeden bir kazanç elde etmek istemediğini tekrar tekrar söyleyen Umut Çınar, sözlerini şöyle tamamlıyor: 

Umut Çınar’ın Instagram hesabı: www.instagram.com/elemegi958 

 

 

Bunu da beğenebilirsiniz

Yorum Yap